نظريه‌هاى تدريس - سایت علمی و پژوهشی آسمان

راهنمای سایت

سایت اقدام پژوهی -  گزارش تخصصی و فایل های مورد نیاز فرهنگیان

1 -با اطمینان خرید کنید ، پشتیبان سایت همیشه در خدمت شما می باشد .فایل ها بعد از خرید بصورت ورد و قابل ویرایش به دست شما خواهد رسید. پشتیبانی : بااسمس و تلگرام : 09159886819 و آیدی : @dabiryar  -  صارمی

2- شما با هر کارت بانکی عضو شتاب (همه کارت های عضو شتاب ) و داشتن رمز دوم کارت خود و cvv2  و تاریخ انقاضاکارت ، می توانید بصورت آنلاین از سامانه پرداخت بانکی  (که کاملا مطمئن و محافظت شده می باشد ) خرید نمائید .فایل بعد از خرید هم مستقیم دانلود می شود هم به ایمیل شما فرستاده می شود (پوشه inbox یا s pam )

3 - درهنگام خرید اگر ایمیل ندارید ، در قسمت ایمیل ، ایمیل http://up.asemankafinet.ir/view/2488784/email.png  را بنویسید.

http://up.asemankafinet.ir/view/2518890/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%20%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%20%D8%A2%D9%86%D9%84%D8%A7%DB%8C%D9%86.jpghttp://up.asemankafinet.ir/view/2518891/%D8%B1%D8%A7%D9%87%D9%86%D9%85%D8%A7%DB%8C%20%D8%AE%D8%B1%DB%8C%D8%AF%20%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA%20%D8%A8%D9%87%20%DA%A9%D8%A7%D8%B1%D8%AA.jpg

لیست گزارش تخصصی   لیست اقدام پژوهی     لیست کلیه طرح درس ها

پشتیبانی سایت

در صورت هر گونه مشکل در دریافت فایل بعد از خرید آنلاین به شماره 09159886819 با تلگرام یا اسمس پیام بدهید.

تحقیق ردباره نظريه‌هاى تدريس

بازديد: 0
تحقیق ردباره نظريه‌هاى تدريس

نظريههاىتدريس

درطولبيستسالاخير،درزمينهٔتدريس،نظريههاىقابلتوجهىطرحوارائهشدهاستکهتعدادزيادىازآنهابتازگىتوسطگانيه (Gagne) وديک (Dick) (۱۹۸۴)موردبررسىوتجديدنظرقرارگرفتهاند. باتوجهبهتمامىايننظريههامىتوانگفتکهتاکنوننظريهپردازانموفقبهارائهيکنظريهتدريسهماهنگوواحدنشدهاند.

ازجملهٔايننظريههامىتوانبهنظريهتنيسون (Tennyson) (۱۹۸۰)دربارهمفهومتدريس،نظريهاسکاندورا (Scandura) (۱۹۷۷)دربارهنظريهٔساختتدريسونظريهٔلاندا (Landa)(۱۹۷۶)وبرخىافرادديگردربارهٔچگونگىتدريسونظريهٔکيس (Case)(۱۹۷۸)کهبراىتدريسکودکانپيشدبستانىوکودکستانکاربرددارد،اشارهکرد.

کليهنظريههاىارائهشدهدرموردتدريس،بهنوعىبايکديگرتفاوتدارند،ولىباوجوداين،مىتوانتمامىنظريههاىمختلفرادرقالبوچهارچوببزرگترىتحتعنوانيکنظريهٔجامعتدريسارائهکرد. موارداختلافمياننظريههاىکوچکوفرعىبانظريهٔجامعرامىتواندردرجهياميزانکلىوعمومىبودنآنهايااهدافىکهدرپيشدارندياهردوجستجوکرد.

 

نظريهٔجامعتدريسمىتواندبراىمعلمومربىمفيدوسودمندباشدوآنهارادررويارويىبانظريههايىکهبايکديگربىارتباطند،يارىنمايد.

تدريس

ازتدريس،هماننديادگيري،تعريفهاىمتعددىارائهشدهاست. بعضىتدريسبيانصريحمعلمدربارهٔآنچهبايديادگرفتهشودمىدانندوگروهىديگرتدريسراهمورزىمتقابلىمىدانندکهبينمعلموشاگردومحتوادرکلاسدرسجرياندارد. عدهزيادىازمربيانومتخصصانتعليموتربيتفراهمآوردنموقعيتواوضاعواحوالىکهيادگيرىرابراىشاگردانآسانکندتدريسناميدهاند. ازبررسىمجموعتعاريفارائهشدهدراينزمينهمىتواننتيجهگرفتکهتدريسيکفعاليتاست،امانههرنوعفعاليتي،بلکهفعاليتىکهآگاهانهوبراساسهدفخاصىانجاممىگيرد،فعاليتىکهبرپايهوضعشناختىشاگردانانجاممىپذيردوموجبتغييرآنانمىشود،اگرچههنوزهستندکسانىکهبراساسالگوهاوروشهاىسنتي،تدريسراتنهابهتلاشوفعاليتمعلمدرکلاسدرساطلاقمىکنند.

درهرصورت،اگريادگيرىراتغييردررفتارارگانيسمبراثرتجربهبدانيم،بدونشک،فعاليتىکهموقعيترابراىتغييرفراهمکندياايجادموقعيتىکهتجربهراآساننمايدوتغييرلازمرادرشاگردسببشود،تدريسنامدارد. درنتيجه،عملتدريسيکسلسلهفعاليتهاىمرتب،منظم،هدفداروازپيشطراحىشدهاست؛فعاليتىکههدفشايجادشرايطمطلوبيادگيرىاست. فعاليتىکهبصورتتعاملورفتارمتقابلبينمعلموفراگيرجرياندارد؛يعنىويژگىهاورفتارمعلمدرفعاليتهاواعمالشاگردانتأثيرمىگذاردوبالعکس،ازويژگىهاورفتارهاىآنانمتأثرمىشود. اينتأثيرممکناستبصورتمستقلياغيرمستقلبهوقوعبپيوندد؛بهعبارتديگر،تدريسعبارتاستازتعامليارفتارمتقابلمعلموشاگرد،براساسطراحىمنظموهدفدارمعلمبراىايجادتغييردررفتارشاگرد. اينتعريفدوويژگىخاصبراىتدريسمشخصمىکند:

۱. وجودتعامليارابطهمتقابلبينمعلموشاگرد.

۲. هدفداربودنفعاليتهاىمعلم.

بنابراين،اگرفعاليتمعلمدرکلاسبصورترفتارمتقابلوبراساسهدفخاصىصورتنگيرد،بههيچوجهمفهومتدريسبهآناطلاقنخواهدشد. ممکناستمعلمىدرکلاسدرسصحبتکندياتمرينحلکند،امابهمفهومواقعي،تدريسنداشتهباشد؛زيرابهفعاليتهاىپراکندهويکجانبهٔمعلمکههيچگونهتغييرىدرشاگردانايجادنکند،تدريسگفتهنمىشود. همچنينبهآننوعيادگيرىکهازطريقفيلم،تلويزيون،کتابوغيرهصورتمىگيرد،تدريساطلاقنمىشودوفيلموکتابوتلويزيوننيزمعلمنيستند؛ياکسانىکهبطورجنبىبهکارتدريساشتغالمىورزند،مانندکسىکهبهکلاسدرسنظممىدهد،هدفهاىکلاسراتهيهوتنظيممىکنديابهتصحيحاوراقامتحانىمىپردازد،نمىتوانالزاماًعنوانمعلمىدادوکارشراتدريسدانست. (سيف،علىاکبر- ۱۳۶۸.)

تدريسمفاهيممختلفىرادربرمىگيرد،مانندنگرشها،گرايشها،باورها،عادتهاوشيوههاىرفتاروبطورکلي،انواعتغييراتىکهمىخواهيمدرشاگردانايجادکنيم. تغييردرزمينههاىفوقنهتنهاازنظرمشخصاتمتفاوتاست،بلکهفرايندهاىيادگيرىمتناسبباآنهانيزباهممتفاوتند؛مثلاًتدريسدرزمينهٔتغييراتعاطفىباتدريسدرزمينههاىشناختىياروان - حرکتىيکساننيست. تحقيق،اکتشاف،بررسىوپژوهش،آزمايشوخطا،گوشکردنوخواندن،همهتجربههاىمتفاوتىهستندکهمنجربهيادگيرىمىشوندوممکناستدرفرايندتدريساتفاقبيفتند،ولىشرايطلازمبراىکسبچنينتجاربىيکساننخواهدبود.

نکتهمهمدرفرايندتدريسايناستکهمعلممشخصکندچهبايديادگرفتهشودتابراساسآنمحتواىآموزشىوفعاليتهاىمتناسببادرکوفهمشاگردانفراهمگردد. درواقع،توجهبهسهنکتهزيردرجريانتدريسلازموضرورىاست:

۱. تدريسبايدهدفداشتهباشد.

۲. روشتدريسبايدمتناسبباهدفومقصودباشد،يعنىبيانکنندهٔآنچيزىباشدکهقراراستيادگرفتهشود.

۳. مفاهيمبهطريقىارائهشودياشرايطتغييربهطريقىفراهمگرددکهمطابقفهموتوانايىشاگردانباشد.

بنابراين،معلمبايدتوجهداشتهباشدکهطراحىسنجيدهوآگاهانهٔفعاليتهاىمربوطبهتدريسنخستينگامبهسوىتدريسمبتنىبرهدفومقصودخواهدبود.

يکنظريهٔتجويزىتدريس

درفرايندآموزشىودرشرايطخاص،ممکناستهدفهابهترتيبپشتسرهمقرارگيرندوحالتتسلسلىداشتهباشند،بهطورىکههرهدفوسيلهاىبراىرسيدنبههدفبعدىوهدفبعدىنيزوسيلهاىبراىرسيدنبههدفبعدازخودباشد. دراينصورت،هريکازهدفهاىآموزشىبراساسهدفپيشازخودبنامىشود،مگرنخستينهدف. اگردرتدريس،هدفمعينىرا - بهعنوانحالتآرمانىياهدفنهايى (desired state) - براىشاگرددرنظرداشتهباشيمواگرحالتوموقعيتاوليه (initial state) اورابدانيم،مىتوانيممحتواىدرس (subject matter) رامشخصکنيم؛يعنىآنچهرابايدآموختهشودتعيينکنيم. محتواىدرسرامىتوانازطريقتفريقحالتمطلوب(هدفنهايىتدريس)وحالتموجود(رفتارورودي)بدستآورد. محتواىدرسمىتواندبهبخشهاوهدفهاىجزئىوکوچکترتجزيهشود. بعدازتجزيهٔهدفهابههدفهاىکوچکتر،عملمرتبکردن (sequencing) انجاممىگيردودرنهايت،برنامهدرسىتدوينمىشود.

 

از هدف تدريس تا برنامه درسى

هدفنهايىتدريسياحالتمطلوب

هدفنهايىتدريسياحالتمطلوببهوسيلهٔمجموعهاىازتکاليفکهمستلزمپايهاىازآگاهىومعلوماتمشخصوساختفکرىوفرايندهاىشناختىمعيناستتعيينمىشود. ازديدگاهشناختي،فقطتعيينهدفنهايىتدريسبرحسبمحتواىنظريهيابرحسبرفتارىکهشاگرددرپايانجريانتدريسازخودبروزمىدهد،کافىنيست. هدفنهايىتدريس،بيشترمستلزميکساختفرايندشناختىمعينومشخصاست. بنابراين،هدفنهايىتدريسبايدبرحسبسهجنبهٔزيرتوصيفشود:

الف- هدفشناختىرامىتوانيکهدفشايستهومناسبتلقىکردوهدفشايستهرابهوسيلهٔدستهاىازمهارتهاتعيينکردکهفردقادراستآنهارادرکلاسدرسانجامدهد. اينقبيلمهارتهارامىتوانازطريقبهکاربردناطلاعاتمربوطبهنظريههاىپرسشى(مثلاًرياضياتياتاريخ)وبااستفادهازملاکهاوتفسيرآزمونهاىمعيارى(criterion referenced test)ياتحليلآزمونهاىعينىتعيينکرد. درهرصورت،هدفنهايىتدريسباتعييندستهاىازمهارتهاکهبهعنوانوظايفوتکاليفآموزشىکلاستعريفشدهاند،مشخصمىشود.

ب- هردستهازاينوظايفوتکاليفمستلزمتوانايىهاىفکرىوشناختىخاصىاست. براىاداىتکاليف،آگاهىومعلوماتمشخصىموردنيازاست. اينپايهٔآگاهىرامىتوانباشيوههاىتحقيقىلازمتعيينکرد. بعلاوه،بايدتوجهداشتکهپايهٔآگاهىهرفردساختويژهٔخودراداردکهبايدبررسىوارزيابىشود.

ج- حليکدستهازتکاليفوانجامدادنيکمجموعهفعاليتهاىخاصمستلزمفرايندهاىشناختىمعيناست. فرايندهاىموجوددريکمجموعهمعينازتکاليفرامىتوانازطريقتحليلذهنىياتجربىمشخصکرد. تحليلتجربىشاملمطالعهوتحقيقفرايندهايىاستکهبهوسيلهمتخصصاندرحلتکاليفمطرحشدهاند. تحليلذهنىنيزشاملساختوايجاديکعملمحاسباتىياحداقل،يکعملابتکارىواکتشافىمتناسبباحلتکاليفدادهشدهاست.

حالتموجود(ابتدايى)

فعاليتهاىآموزشىبهمنظوررسيدنبههدفهاىنهايىتدريس،باتوجهبهحالتاوليه(اطلاعاتپايه)شاگرد،امکانپذيراست. شناختاطلاعاتپايهبراىتعيينمحتواىدرسلازموضرورىاست. آزمونهاىمعياري- قراردادىاينامکانرابهمعلممىدهدتامجموعهٔتکاليفىراکهشاگردقادربهانجامدادنآنهاستمشخصکند. چنانچههدف،اندازهگيريِحافظهٔکوتاهمدتياسنجشمهارتخاصىباشد،آزمونهاىتوانايىويژه(special ability tests)رامىتوانمورداستفادهقرارداد.

شيوههايىکهمتخصصاندرارزيابىساختارهاوفرايندهاىشناختىبهکاربردهاند،براىارزيابىمعلوماتونيازهاىشناختىشاگردانمناسباست. اينشيوهها،درمواقعي،نهتنهامعلوماتيافرايندهاىناشناختهٔشاگردراارزيابىمىکند،بلکهاطلاعاتنادرست،تصوراتومفاهيمغلط،قوانيننامناسبيااستفادهنابجاازآنهارانيزآشکارمىسازد.

تجزيهوتحليلمحتواىدرسوساختبرنامهدرسى

هدفهاىکلىتدريسرامىتوانبهفعاليتهايااهدافجزئىتجزيهکرد. درچنينحالتي،فردنهتنهامىتواندبههدفکلىبرسد،بلکهاحتمالاًمىتواندبههدفهاىمختلفديگرىنيزدستيابد. درتجزيهٔهدفها،روابطهدفکلىباهدفهاىجزئىيکىازمسائلىاستکهبايدموردتوجهقرارگيردوهنگامتهيهٔبرنامهٔدرسىفراموشنشود. ازجملهمسائلىکهدرجريانتبديلوانتقالهدفهابههدفهاىجزئىبههمپيوستهومنظمومرتبحائزاهميتاست،مىتوانچندموردرانامبرد: روابطبينهدفهاىجزئي،انتظاراتوخواستههايىکهبنابرهدفهاىجزئىازشاگردانمىرود،فرايندوساختفکرىشاگردانواحتمالتأثيرهرهدفجزئىدرتسهيل،منعيابازدارىتحققهدفهاىبالاتر.

کاربردکنشهاىتدريس

کاربرداعمالتدريسرادرمواردزيرمىتوانموردتوجهقرارداد:

۱. کنشتدريسبراىبرانگيختنمطالعهوتحقيقىکهداراىآثاروپيامدهاىتعليموتربيتباشد،بسيارمفيداست. اگرکنشهاىتدريسراشرايطلازموضرورىبراىيادگيرىبهشمارآوريم،بايدبپذيريمکهبدونکنشهاىتدريس،امکانيادگيرىدرمدرسهوجودنخواهدداشت. علاوهبراين،ممکناستبراىتحليلوتعميمنظريههاىيادگيرىدرموقعيتهاىمختلف،ازکنشهاىتدريساستفادهشود.

شناختکنشهاىتدريسنهتنهادرنوعفعاليتمعلمانمؤثراست،بلکهدربهکارگيرىموادآموزشي،شرايطتدريسونوعفعاليتشاگردانتأثيرخواهدداشت؛زيرابهقولگيج (Gage)،تحقيقىکهعللوميزانتأثيرمعلمبرشاگردراآشکارسازد،درفرايندتدريسداراىبيشتريناهميتاست.

۲. کنشهاىتدريسدرطراحىآموزشي،کاربردمؤثردارد. شناختپايهٔعلمىورفتارورودىشاگردان،شرايطىکهکنشهاىتدريسدرآنمؤثرندودادههايىکههدفنهايىتدريستعيينمىکند،همگىمىتواننددرکيفيتطراحىآموزشىمؤثرباشند.

۳. ازکنشهاىتدريسمىتواندرانتخابروشهاوشيوههاىتدريساستفادهکرد؛مثلاًدرطرحزیردوشيوهٔتدريس،سخنرانىوبحثگروهىهدايتشده،بررسىشدهاند. علامت + بيانگرارتباطميانيکهدففرضىباشاگردفرضىوهمچنين،نشاندهندهروشهايىاستکهکنشهاىتدريس،ممکناستازطريقآنهابدستآيد. اگرعلامتهاىمنظورشدهدرجدول،درجريانتحقيقوآزمايش،اثباتوپذيرفتهشود،مىتواننتيجهگرفتکهترکيبروشسخنرانىبايکبحثهدايتشدهشيوهاىعالىدرتدريسمبتنىبرهدفاست.

انتخابيکشيوهتدريسمناسب

 

 

 

 

شیوههایتدریس

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کنشهایتدریس

 

 

سخنرانی

 

 

بحثگروهیهدایتشده

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انگیزش

 

 

+

 

 

+

 

 

 

 

 

 

 

 

 

اطلاعات

 

 

+ +

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

جریاناطلاعات

 

 

 

 

 

+ +

 

 

 

 

 

 

 

 

 

ذخیرهسازیوجبران

 

 

 

 

 

+ +

 

 

 

 

 

 

 

 

 

انتقالاطلاعات

 

 

 

 

 

+ +

 

 

 

 

 

 

 

 

 

کنترلوهدایت

 

 

+

 

 

+

عواملمؤثردرتدريس

تدريسامرسادهاىنيست. معلمدرتدريسبامتغيرهاىمتفاوتىسروکاردارد. اوسعىمىکندبادستکارىوکنترلمتغيرهاىمختلف،وضعيتىبوجودآوردکهيادگيرىحاصلشود. شناختوکنترلهمهٔعواملومتغيرهاىدخيلکارآسانىنيستوشايدبتوانگفتغيرممکناست. بدونشک،درايجادمحيطيادگيرىعواملىهمچونويژگىهاىمعلموشاگرد،ساختنظامآموزشي،محتواىآموزشىودههامتغيرديگرمىتواندمؤثرباشد. بديهىاستکهمعلمنمىتواندهمهٔعواملمذکورراتحتکنترلدرآورد. ممکناستسؤالشوداگرکنترلهمهٔعواملمذکورامکانپذيرنباشد،معلمچگونهمىتواندشرايطمطلوبراباتوجهبهدخالتمتغيرهاىمتعددوغيرقابلکنترل،بوجودآورد. درپاسخبهچنينسؤالىبايدگفت: درستاستکهمعلمنمىتواندهمهٔمتغيرهاىدخيلراتحتکنترلقراردهد،اماشناختنچنينعواملىاوراقادرخواهدساختکهدرتنظيمفعاليتهاىتدريس،تصميمىآگاهانهبگيرد. اگرمعلمازنظريههاىتدريس - يادگيرىشناختدقيقوعلمىداشتهباشد،قوىترودقيقترمىتوانددرايجادوضعيتمطلوبيادگيرىفعاليتکند.

ويژگىهاىشخصيتىوعلمىمعلم

اساسىترينعاملبراىايجادموقعيتمطلوبدرتحققهدفهاىآموزشي،معلماست. اوستکهمىتواندحتىنقصکتابهاىدرسىوکمبودامکاناتآموزشىراجبرانکنديابرعکس،بهترينموقعيتوموضوعتدريسراباعدمتوانايىدرايجادارتباطعاطفىمطلوببهمحيطىغيرفعالوغيرجذابتبديلکند. درفرايندتدريس،تنهاتجاربوديدگاههاىعلمىمعلمنيستکهمؤثرواقعمىشود،بلکهکلشخصيتاوستکهدرايجادشرايطيادگيرىوتغييروتحولشاگردتأثيرمىگذارد. ديدگاهمعلموفلسفهاىکهبهآناعتقاددارد،درچگونگىکاراوتأثيرشديدىمىگذارد،بطورىکهاوراازحالتشخصىکهفقطدرتدريسمهارتداردخارجمىکندوبهصورانسانانديشمندىدرمىآوردکهمسؤوليتبزرگتربيتانسانهابرعهدهاوست. برشمردنويژگىهاىمعلمکارچندانآسانىنيست؛زيراجوامعمختلفبافلسفههاونگرشهاىمختلف،انتظاراتمتفاوتىازمعلمدارند،ولىمىتوانبهويژگىهاىکموبيشمشترکىکهلازماستمعلماندرهمهجاداشتهباشنداشارهکرد.

ويژگىهاىشخصيتىمعلمونقشآندرتدريس

دراينمبحث،ابتدابهبررسىويژگىهاىشخصيتىمعلمانوسپسبهتأثيرونقشرفتارآناندرفرايندتدريسمىپردازيم. دررونداينبررسي،بيشتربهتحليلنوعنگرشوروابطمعلمنسبتبهشاگردانمىپردازيموآنانرابهدوگروهتقسيممىکنيم.

معلمانشاگردنگر

اينگروهازمعلمان،شاگردانراهستهٔمرکزىفعاليتخودقرارمىدهندوآنانرامحوراصلىفعاليتهاىآموزشىمى‌‌دانند. آنانفعاليتورشدهمهجانبهٔشاگردانرادرنظرمىگيرندومواددرسىوانتقالدانشرابراىپرورشآنهابهکارمىبرند. اينگروه،بطورکلي،بهپرورشاستعدادشاگردانشوقفراواندارند. البتهنبايدتصورکردکهمعلمانديگرهيچتوجهىبهشاگردانندارند،بلکهمىتوانگفتکهايندستهازمعلمانبيشترازديگران،شاگردانرادرنظردارند،ورفتارشاننسبتبهشاگردانبهگونهاىاستکهتوجههرمشاهدهکنندهاىرادرنخستينبرخوردبهخودجلبمىکند.

معلمانشاگردنگراگراطلاعاتودانشزيادىهمداشتهباشند،انتقالهمهٔآنهارابهشاگردانچندانمهمنمىدانند،بلکهبيشترفعاليتخودرابرآموزشوپرورششاگردمتمرکزمىکنند. اينانازميانعلوم،بيشتربهعلومانسانىوبويژهروانشناسىتوجهدارند.

گروهشاگردنگررامىتوانبهدودستهکوچکترشاگردنگرفرديوشاگردنگرجمعيتقسيمکرد. شاگردنگرفردىبهويژگىهاىفردىشاگردان،بيشترتوجهداردويکايکآنانراشناسايىوباهرکداممطابقخصوصياتفردىآنرفتارمىکند،درحالىکهشاگردنگرجمعىبيشتربهجمعشاگردانوپرورشجمعىآنانتوجهداردويکبهيکآنانراموردتوجهقرارنمىدهد. اينگروهازمعلمانبااستفادهازروانشناسىپرورشىوروانشناسىنوجوانىدرجهتتربيتوپيشرفتکلىهمهٔشاگردانتلاشمىکنند. رفتاراينمعلماننسبتبهرفتارمعلمانشاگردنگرفردىرسمىتراست. ايندستهازمعلمانچندانبهعواطفودرخواستهاىشاگردانتوجهندارند.

معلماندرسنگر

معلماندرسنگر،بيشتربهدرساهميتمىدهندتاپرورششاگردان. تمامکوششآنهابرايناستکهبههرطريقىکهشدهدرسرابهشاگردانانتقالدهند. گروهدرسنگربهشاگردانوتفاوتهاىفردىآنانتوجهندارندياآنراچندانمهمتلقىنمىکنند. بهنظراينگروه،شاگردانموظفهستندکهدرسرابطورکامليادبگيرندوبهمعلمپسبدهند. بهاعتقادافراداينگروه،حقايقعلمىشاگردانرابراىزندگىاجتماعىآمادهمىسازدوبههميندليل،کسبدانشدردرجهٔاولاهميتقراردارد. اينمعلمانبهعلوموفنونرغبتفراواندارند. بسيارىازدبيراندبيرستانهاوجمعىازمعلمانمدرسهابتدايىوگاهىتعدادىازاستاداننظامآموزشىجامعهماراايندستهازمعلمانتشکيلمىدهند.

گروهدرسنگررانيزمىتوانبهدوگروهکوچکتردرسنگرعلميودرسنگرفلسفيتقسيمکرد. گروهدرسنگرعلمىبيشتربهرشتههاىعلمىعلاقهمندهستندومىکوشندتاازايننظر،دانشخودراروزبهروزگسترشدهند. باآنکهمطالبدرسىآنهاگيرايىدرسهاىفلسفىواجتماعىراندارد،بهسبباطلاعاتوسيعىکهدررشتههاىعلمىدارند،مىتوانندشاگردانرابهسوىخودجلبکنند. تأثيرىکهمعلماندرسنگرعلمىدرشاگردانمىگذراند،ناشىازشخصيتآناننيست،بلکهزادهٔوسعتاطلاعاتآنهاست. چنينتأثيرىمعمولاًتأثيرتعليمىاستنهتربيتي،ولىبطورغيرمستقيمشاهدتأثيرتربيتىهمهستيم. اگرچهعلاقهٔاينگروهازمعلمانبيشتربهرشتههاىعلمىومواددرسىاستتاشاگردان،دلبستگىآنانبهعلمباعثمىشودکهگاهىشاگردانباعلاقهٔفراواندرکلاسدرسايشانحاضرشوند. اينگروهازمعلماناگربهنيازوعلاقهٔشاگردانتوجهکنندوباآنهاارتباطمطلوببرقرارسازند،مىتوانندمعلمانخوبومفيدىباشندوتأثيرمثبتىدرشاگردانبگذارند.

گروهدرس‌‌نگرفلسفىبااينکهبهدرسبيشترازشاگردانتوجهدارند،اماچوناغلببهمسائلکلىواجتماعىمىپردازند،کلاسايشانگيراست. شاگرداننسبتبهاينمعلمانگرايشبيشترىدارند. اينگروهباشخصيتبارزىکهدارند،بهعنوانسرمشقوانسانآرمانىموردتوجهشاگردانواقعمىشوندوتمامتوجهآنانرابهخودجلبمىکنندتاجايىکهشاگرداننسبتبهويژگىهاوامکاناتخودغافلمىشوندوبراىبسطشخصيتخودمجالىنمىيابند. چنينمعلماني،معمولاًبهفرديتشاگردانتوجهنمىکنندوبهروشتدريسهماعتنايىندارند،امابهعلتآرمانگرايىخاصوشخصيتبارزونافذىکهدارند،شاگردانرامجذوبخودمىکنند،بطورىکهشاگرداننهتنهاآنانرابراحتىمىپذيرند،بلکهالگوىزندگىخودنيزقرارمىدهند. اگرچهتأثيرىکهاينگروهازمعلماندرشاگردانمىگذارند،ممکناستتامدتهادوامداشتهباشد،احتمالداردکهآنانبدونتوجهبهتوانايىهاوقابليتهاىخود،تمامرفتاروعقايدمعلمانخودراموبهمواجراکنندوهيچگونهابتکارونوآورىازخودنشانندهند.

ويژگىهاىشخصيتىوعلمىمعلم(۲)

تأثيرشخصيتورفتارمعلمدرفرآيندتدريس

درفرايندتدريس،رفتاروکردارمعلمازاهميتخاصىبرخورداراست. براىشاگردان،عملورفتارمعلممعيارمناسبىاستبراىارزشيابىمطالب،گفتهها،وصاياورهنمودهاىاو. بنابراين،معلمبايددررفتارواعمالشآنقدربزرگوارباشدکهنمونهوالگوىشاگردانشقرارگيرد. شاگردانشراآزادهباربياوردوبهآنانبياموزدکهانسانيتقابلتحققاستوخودنيزنمونهٔتحققيافتهانسانيتباشد. (وزارتآموزشوپرورش؛معلموخانواده.)

شهيدثانىدرکتابمُنْيةُالْمُريدفىآدابِالمفيدوالمستفيد،دربارهٔويژگىهاىمعلمچنينمىگويد:

- معلمبايدداراىخلوصنيتباشدودرجهتهدفهاىالهىوانسانىگامبردارد،ازدرونوبيرونمتوجهخداباشدودرتمامشئونزندگانىخودبهاومتکىگردد. داراىحسنخلق،علوهمتوعفتنفسباشد. بااهلدنياومستکبران،پيوندىبرقرارنسازدتابتواندحرمتوارزشدانشرانگهبانىکند. معلمبرفرضآنکهداراىعذرموجهىباشد،نبايدميانکرداروگفتارشدوگانگىوتفاوتوجودداشتهباشد. اونمىتواندعملىراتحريمکندکهخودمرتکبآنشود،وياانجامعملىراواجبوحتمىالاجرامعرفىکندوخودپايبندآننباشد. (شهيدثاني،زينالدينبنعلي- ۱۳۶۲.)

- معلمنبايداينحقرابهخودشبدهدکهشاگردرا - بهدليلاينکهيکنسلازاوديرتربهدنياآمدهاستياچندسالازاوکوچکتراست - پذيرندهٔهمهٔحرفهايشبداند. معلمبايدهنگامتدريسبههمهٔشاگردانتوجهکند. اغلبشاگردان،مخصوصاًدردورهٔراهنمايىوسالهاىاولدبيرستان،باتوجهبهاقتضاىسنىخود،بهتوجهبيشترمعلمنيازدارندودوستدارندکهبهاظهارنظرهاىآنانتوجهشودوطرفمشورتقرارگيرند. اگرمعلمبهاينمسألهاساسىتوجهنکندوشاگردانشرادرتصميمگيرىهادخالتندهدياهميشهازتعدادخاصىنظرخواهىکند،شاگردانشبراىجلبتوجهاوواثباتوجودخود،دستبهکارهايىخواهندزدکهنظمکلاسدرهمبريزدوتدريسدچارشکستشود.

- معلمنبايددربرخوردباشاگردانعدالترافراموشکند. اونبايدبينشاگردانتفاوتوتمايزقائلشود. اگرشاگرداناحساسکنندکهمعلمبينآنهاتبعيضقائلشدهاست،بهاوتوجهواعتمادنخواهندکرد. نگاهمحبتآميزمعلم،همانندصداىاو،بايدبهطوريکسانشاملحالهمهٔشاگردانشود؛زيراتمامرفتارمعلمبراىشاگردانقابلتعبيروتفسيراست،حتىمسيرآمدوشداوبينخانهومدرسه. اينمسألهبويژهدرشهرهاىکوچکودرمدارسمناطقروستايىبسيارحائزاهميتاست.

- معلمبايدوقتشناسباشد. معلمخوبکسىاستکهزودترازشاگردانواردکلاسشودوديرترازآنانازکلاسخارجشودتابتواندبراىشاگردانالگوىنظموترتيبباشد. وضعظاهرىوسخنگفتنمعلمازعواملىهستندکهدرتدريساواثرمىگذارند. معلمىکهبالباسکثيفونامرتبوبطورکلي،سرووضعىنامناسبواردکلاسمىشود،نمىتواندالگوىمناسبىبراىشاگردانباشد. اوبايدسادهپوشىوتميزپوشىراهموارهرعايتکند،بالحنمهربانوصميمىصحبتکندوازتکيهکلامهاىبىمورداجتنابورزد،آهستهصحبتنکندوبهگونهاىصحبتکندکههمهٔشاگردانبراحتىصداىاورابشنوند.

تأثيرشخصيتعلمىمعلمبرفرايندتدريس

معلمهراندازهداراىرفتارانسانىمطلوبىباشد،ولىازنظرعلمىضعيفوناتوانتلقىشود،موردقبولشاگردانواقعنخواهدشد. شخصيتمتعادلهمراهباتسلطعلمىمعلم،اوراازنظرشاگردانباارزشواعتبارمىسازد. معلمىازنظرعلمىقوىاستکهبهروشهاىارائهمحتواوچگونگىبرقرارىارتباط،آگاهوبرآنهامسلطباشد. معلمبايدازنظريههاىجديدارتباطي،ازدانشهاىجديدروانشناسىوعلومرفتاري،بويژهروانشناسىتدريسويادگيري،آگاهىکافىداشتهباشد.آگاهىازعلوماجتماعي،بويژهروانشناسىاجتماعىنيزاورايارىخواهدکردتافرهنگوويژگىهاىخاصطبقاتاجتماعىشاگردانراتاحدودىبشناسدوباشناختخصوصياتفردىواجتماعىآنان،بهبرنامهريزىفعاليتهاىآموزشىبپردازد.

روشتدريسبايدمتناسببااصولآموزشوپرورشوخصوصياتشاگردانانتخابشود؛زيراوظيفهٔاساسىمعلمفقطدرسدادنوپسگرفتندرسنيست،بلکهمهمترينوظيفهٔاوهمکارىوراهنمايىيکايکشاگردانبراىرسيدنبههدفهاىمطلوبتعليموتربيتاست.

تسلطبرمحتواوموضوعدرس،ازمهمترينويژگىهاىمعلماست. باوجوداينکهدامنهٔعلومحتىدريکرشتهٔخاص،بسياروسيعوگستردهشدهاستوکمترکسىمىتواندبههمهٔآنهادستيابد،لازماستکهمعلمحداقلبرمطالبىکهتدريسمىکندمسلطباشد. اوبراىتحققچنينمنظورىبايدمطالعهمستمرودائمداشتهباشد. اگرمعلمىدرمسائلعلمىضعيفباشدونتواندبهپرسشهاىشاگردانپاسخدهد،مسلماًدرکارخودشکستخواهدخورد. معلمبايدهميشهبرآگاهىهاىخودبيفزايد. اوبايددرزمينهٔکارخودبايافتههاىجديددرارتباطدائمباشد. اگرمعلمىازاينامرغافلشود،درامرتدريسناچارازتکرارمکرراتخواهدبود. مطالعهٔدائمبراىمعلمبيشازهرکسديگرىلازموضرورىاست.

نقشديگرمعلمايجادرابطهوپيوندبينجامعهومدرسهاست. شايدچنينتصورشودکهوظيفهٔمعلمفقطانتقالدانشواطلاعاتاستواوکارىبهجامعهندارد،درحالىکهواقعيتدرستبرخلافايناست؛زيراشاگردانمىآموزندتابهترزندگىکنند. اگرآموزشرسمىبازندگىاجتماعىوحقيقىآنانارتباطنداشتهباشد،چنداناهميتواعتبارىنخواهدداشت. بيشتراوقاتِشاگرداندرخارجازمحيطمدرسهمىگذرد،پسمعلمبايددرزندگىاجتماعىنيزراهنماىشاگردانباشد. راهنمايىمعلمانسببمىشودکهزندگىواقعىدرنظرشاگردانمعنىپيداکند.

آموزشوپرورشهرجامعهباتوجهبهتاريخوفرهنگآنجامعهشکلخاصىبهخودمىگيرد. معلمآگاهومسلطبايدباتأکيدبرآنفرهنگخاصوباتوجهبهشرايطتاريخىجامعه،کوششکندتاشاگردانرابهارزشهاىوالاىجامعهٔپيشرفتهوانسانىآشناکند. ازآنجاکهجامعهٔپيچيدهوپويابهانسانهاىانديشمندوباريکبيننيازدارد،معلمبايدسعىکندذهنشاگردانراازحالترکودوثباتبيرونآوردوآنانراباآرمانهاىارزشمندانسانىآشناسازد. معلمآگاهبهمدددانشواطلاعاتىکهکسبمىکند،تلاشمىکندتادرتحرکوپويايىجامعهخودبهسوىپيشرفت،سهمىمؤثرداشتهباشد.

معلمعلاوهبرداشتنمحتواىغنىعلمي،بايدازفنونومهارتهاىآموزشىآگاهباشد. اوبايدهدفهاىآموزشوپرورشرابشناسدوبااينشناخت،بهفعاليتهاىآموزشىخودجهتدهد. اوبايدقادربهتحليلفرايندآموزشىباشدوبااستفادهازامکاناتوتجهيزاتموجود،روشتدريسخودراانتخابکند. اوبايدازالگوهاىآموزشىاىکهمربيانتربيتىباتحقيقبهآنهادستيافتهاند،آگاهىداشتهباشدومزاياومعايبهرکدامرابشناسدوباروشهاىصحيحتدريسوفنونکلاسداري،کاملاًآشناباشدتابتواندشرايطمطلوبيادگيرىرافراهمکند. معلمىکهبرمحتوامسلطاستولىباروشهاىتدريسناآشنااست،ممکناستقادربهفراهمکردنموقعيتمناسبيادگيرىنشود. معلم،بايدعلاوهبرداشتنمحتواىغنىعلمىوآشنايىباروشهاىتدريس،بابرنامهريزىوطراحىآموزشىآشناباشد. اوبايدقبلازشروعتدريس،قادرباشدهدفهاىتدريسخودرابطورصريحوروشنمعينکندتابتواندتدرسهدفدارىداشتهباشد.


ويژگىهاىشاگردانوتأثيرآندرفرايندتدريس

آگاهىازفرايندهاىشناختىشاگرداندرسنينمختلفازضرورىترينوظايفمعلماست؛زيرافرايندشاگرد،علايق،ميزانانگيزش،بلوغعاطفي،سوابقاجتماعىوتجاربگذشتهازعواملىهستندکههموارهدرروشکارمعلمدرکلاساثرمىگذارند. شاگردانصفاتزيادىمانندراستگويي،دروغگويي،شهامت،ترس،اضطراب،پرخاشگري،تلاشوبسيارىازصفاتمطلوبونامطلوبراباخودازخانوادهبهدرونمدرسهمىآورند. اگرمعلمىتصورکندبدونشناختشاگردانوبدونآگاهىازفرايندرشدذهني،عاطفىواجتماعىآنانوحتىبدونهمکارىوالدينمىتوانددراداىوظايفآموزشىموفقباشد،سختدراشتباهاست.

معلمنمىتواندبدونتوجهبهويژگىهاىشاگردان،آنانرابهکارکردنواداردوبهعبارتديگر،کاررابرآنانتحميلکند؛زيرافعاليتهاىعقلي،اخلاقىواجتماعىشاگردتابعارادهٔمعلمنيست. تدريسمعلمبايدبراساسنياز،علاقهوتوانايىهاىذهنىشاگردانتنظيمشود. البتهاينبدانمعنانيستکهشاگردانهرچهدلشانخواستمىتوانندانجامبدهند،بلکهبهاينمعناستکهفعاليتوکارمدرسهبايدموردعلاقهودلخواهشاگردانباشد. آنانبايدخودشخصاًعاملباشند،نهاينکهاعمالووظايفازطرفمعلمبرآنانتحميلشود. قانونعلاقهيارغبتکهبرکارکردفکرىبزرگسالانحاکماست،بهطريقاوليٰدربارهٔکودکانوشاگردانمدارسنيزصادقاست،بويژهاينکهعلايقکودکانهنوزازانتظامواتحادلازمبرخوردارنيست.

ساختذهني،هوشوتجربههاىعلمىشاگردموضوعديگرىاستکهدرروشتدريسبايدبهآنتوجهشود. ساختذهنىکودکانباساختذهنىبزرگسالانمتفاوتاست؛بنابراين،معلمبايدبرنامهوموادآموزشىرامطابقسطحدرکوفهمشاگردانعرضهکندتابراىآنانقابلجذبباشد؛يعنىبرنامهٔدرسىونوعومقدارتکليفبايدبراساسمراحلرشدذهنىوتوانايىهاىمختلفشاگردانپىريزىشود؛زيراهرغذاىفکرى(برنامهدرسي)براىهمهٔسنينبهيکاندازهمناسبنيست. معلمبايدتوجهداشتهباشدکهسيرتکوينىمراحلرشد،ازلحاظسنومحتواىتفکر،يک‌‌باربراىهميشهوبطورثابتتعييننشدهاست؛بنابراين،اومىتواندبهمددروشهاىسالم،بازدهکارشاگردانراافزايشدهد،وحتىرشدمعنوىآنانرابىآنکهبهاستحکامآنلطمهاىبزند،تسريعکند. (پياژه،ژان- ۱۳۶۷.)

معلمبايدبهشاگردانفرصتدهدتادانشخودراخودشانبسازند. کودکانبيشترازآنکهبهآموزشمستقيمنيازمندباشند،بهفرصتهاىيادگيرىمستقيممحتاجند؛بنابراين،بهتراستکهمعلمانتاحدامکانازآموزشوانتقالمستقيممفاهيمبکاهندوبهفراهمآوردنفرصتهاىيادگيرىوترتيبدادنموادآموزشىبراىايجادموقعيتمطلوبيادگيرىاقدامکنند.

موقعيتاجتماعىشاگردازعواملديگرىاستکهبرتدريسمعلممؤثراست. شاگرداندرفراينداجتماعىشدن،نيازمندالگوىسالمهستندتابتوانندساختمطلوبشدنرادرخودبيافرينند. والدينومعلماننخستينالگوهاىمؤثردرتشکيلشخصيتشاگردانبهشمارمىروند؛زيرادرآغازجريانرشداجتماعي،افرادبالغهميشهسرمشقهرگونهصفاتاجتماعىواخلاقىهستند،امااينوضعچندانبىخطرنيست؛مثلاًوجههاىکهمعلمدرنظرشاگرددارد،سببمىشودکهشاگرداظهاراتوىرابپذيردواينپذيرشاوراازتفکربازمىدارد. اينعمل،ايمانمبتنىبراقتدارديگرانراجانشيناعتقادفردىشاگردمىسازدواجازهنمىدهدکهدرراهتفکروگفتوشنودکهموجدعقلاست - گامبردارد. درفرايندآموزش،همکارىمتقابلشاگردانبهاندازهٔعملبزرگسالاناهميتدارد. اينهمکاري،ازلحاظعقلي،بهترازهرامرديگرىمىتواندمبادلهٔواقعىانديشهراتسهيلکندوشاگردانىباذهنهاىنقادوتفکرمنطقىپرورشدهد.

درزمينهٔاخلاقىنيزهمينامرصادقاست؛بهاينمعنىکهکودک،بدوخوبراصرفاًآنچيزىتلقىمىکندکهباقاعدهاىکهبزرگسالانوضعکردهاند،مطابقباشد. ايناخلاق،يعنىاخلاقاتکالىيااطاعتازديگران،شاگردانرابهانواعکجرفتارىهاسوقخواهدداد. اينگونهاخلاققادرنيستکودکرابهاستقلالوجدانفردي،يعنىاخلاقمبتنىبرخير- درمقابلاخلاقمبتنىبرتکليف - سوقدهد. درنتيجه،کودکبراىدرکارزشهاىاساسىجامعهدچارشکستمىشود. شناختمسائليادشدهمىتواندبهمعلمدرفرايندآموزشىواتخاذروشمناسبتدريسکمککند.

تأثيربرنامهوساختنظامآموزشىدرفرايندتدريس

ساختنظامآموزشىهرجامعه،اعمازنگرشها،باورها،برنامههاوآييننامهها،مىتواندروشتدريسمعلمراتحتتأثيرقراردهد. آئيننامههاىخشکوانعطافپذير،تصميمگيرىهاىغيرتخصصىدرپشتدرهاىبسته،گزينشمعلم،توجهياعدمتوجهنظامآموزشىبهنيازهاىشاگردانوجامعه،اصالتدادننظامبهمحتواوبرنامههابهجاىرشدوتحولهمهجانبه،عدمنظارتوکنترلسالموارزشيابىهاىاصولىوغيراصولي،همهوهمهمىتوانندفعاليتمدرسه،ازجملهتدريسمعلمراتحتتأثيرقراردهند. دربررسىساختارنظامآموزشي،ازنظربرنامهوچگونگياجرا،دونظامکاملاًمتمايزمىتوانتشخيصداد.

برنامهمتکىبراصالتمواددرسى

برنامهٔمتکىبراصالتمواددرسي،داراىويژگىهاىزيراست:

۱. هدفآموزشوپرورشانتقالمحتواىبرنامهٔدرسىازيکنسلبهنسلديگراست.

۲. يکبرنامهٔثابتبراىهمهٔکشوراجرامىشود.

۳. محتواىبرنامهمقيدبه